Austria nie należy do winiarskich potęg pod względem powierzchni upraw. Ma jednak szczep, po którym rozpoznaje się ją na całym świecie. Grüner Veltliner zajmuje niemal jedną trzecią austriackich winnic. Jednak droga tej odmiany do obecnej pozycji nie była ani prosta, ani szybka. Prowadziła przez zmianę nazwy, przewrót w sposobie uprawy i jeden poważny kryzys.
Od Weißgipfler do flagowego szczepu Austrii
Przez większość swojej historii odmiana nosiła nazwę Weißgipfler, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „biały wierzchołek”. Określenie odnosiło się do jasnego zabarwienia młodych pędów. Nazwa Grüner Veltliner utrwaliła się dopiero w drugiej połowie XIX wieku.
Pochodzenie szczepu długo pozostawało zagadką. Wyjaśniły ją dopiero badania genetyczne. Jednym z rodziców okazał się Traminer, odmiana znana w całej Europie Środkowej. Drugim – St. Georgener-rebe, rzadki szczep rosnący w okolicach wsi Sankt Georgen we wschodniej Austrii. Odkrycie było o tyle zaskakujące, że przez lata znano zaledwie pojedynczy egzemplarz tej drugiej winorośli.
Przełom w uprawie przyszedł po drugiej wojnie światowej. Austriacki naukowiec Lenz Moser opracował wtedy system prowadzenia winorośli zwany Hochkultur. Krzewy prowadzono wyżej nad ziemią, a rzędy sadzono w większych odstępach. Rozwiązanie ułatwiło pracę w winnicy i poprawiło dojrzewanie owoców. Uprawa Grüner Veltlinera stała się dzięki temu opłacalna na dużą skalę.
Historia austriackiego wina ma też trudny rozdział. W 1985 roku wyszło na jaw, że część producentów dodawała do wina glikol dietylenowy, aby poprawić jego strukturę i słodycz. Eksport załamał się niemal całkowicie. Reakcją państwa było wprowadzenie jednych z najostrzejszych przepisów winiarskich w Europie. Kontrola jakości objęła każdy etap produkcji. Odbudowa reputacji zajęła lata, ale to właśnie po tym kryzysie Austria postawiła na wina wytrawne i wysoką jakość zamiast masowej produkcji.
Austriacki styl – co wyróżnia tę odmianę
Wina z tego szczepu są niemal zawsze wytrawne. Cechuje je wysoka kwasowość, która daje wrażenie świeżości i orzeźwienia. Najbardziej rozpoznawalnym elementem pozostaje jednak nuta białego pieprzu. Odpowiada za nią rotundon – związek aromatyczny obecny w skórkach owoców. Ten sam składnik nadaje pieprzny charakter niektórym winom czerwonym.
- Typowy profil aromatyczny obejmuje kilka powtarzalnych elementów:
- cytrusy – cytryna, limonka, czasem grejpfrut;
- zielone jabłko – element odpowiadający za wrażenie chrupkości;
- nuty ziołowe i warzywne – koper, świeża zieleń, w chłodniejszych rocznikach wyraźniejsze;
- biały pieprz – znak rozpoznawczy odmiany.
Większość win z tego szczepu dojrzewa w zbiornikach ze stali nierdzewnej. Taki sposób produkcji zachowuje świeżość i nie dokłada aromatów drewna. Wina beczkowe zdarzają się rzadziej i mają pełniejszą, bardziej kremową teksturę.
Style różnią się też w zależności od miejsca uprawy. Winnice położone na stromych zboczach nad Dunajem dają wina smuklejsze i bardziej wyraziste. Cieplejszy Burgenland na wschodzie kraju wydaje wina pełniejsze, o dojrzalszym owocu. Część z nich zyskuje na kilkuletnim leżakowaniu, choć większość butelek trafia na rynek jako wina młode.
Australia i Nowa Zelandia – odmiany poza Austrią
Od początku XXI wieku szczep zaczął pojawiać się na półkuli południowej. Winiarze z Adelaide Hills w Australii oraz z nowozelandzkiego Marlborough szukali odmiany, która wniesie do ich oferty coś innego niż powszechne sauvignon blanc i chardonnay.
Efekt różni się od austriackiego pierwowzoru. Cieplejsze i bardziej nasłonecznione stanowiska dają dojrzalszy owoc. W winach z tych regionów częściej pojawiają się nuty brzoskwini i owoców tropikalnych. Pieprzny akcent bywa za to słabszy albo schodzi na dalszy plan. Kwasowość pozostaje wysoka, ale wrażenie ciężaru wina jest zwykle większe.
Wnioski z tego porównania mają znaczenie praktyczne. Nazwa odmiany na etykiecie, nie przesądza o stylu butelki. Austria zbudowała swoją pozycję na jednej odmianie i konsekwentnym stylu. Nowe regiony pokazują dziś, jak elastyczny jest ten szczep poza swoim rodzinnym klimatem. Wina określane jako Grüner Veltliner tworzą więc szeroką grupę, w której kraj pochodzenia znaczy równie dużo co sam szczep.
Wsparcie merytoryczne zapewnia właściciel strony wine-express.pl
